Godność

Kobieta w islamie

Islam bywa przedstawiany jako religia, która poniża kobiety. Jego źródła, Koran i słowa Proroka ﷺ, mówią coś wyraźnie innego. Oto, w oparciu o teksty, jakie miejsce zajmuje w nim kobieta.

Od pierwszego dnia

Pierwszą osobą, która uwierzyła Prorokowi ﷺ, była kobieta — jego żona Chadidża. Była samodzielną, poważaną kupcową; to u niej Prorok ﷺ wcześniej pracował. Islam nie zaczął się w pałacach władzy. Pierwszym sercem, które go przyjęło, i pierwszym oparciem Proroka ﷺ była właśnie ona.

Jej rangę potwierdziło samo objawienie: przez anioła Gabriela Bóg przesłał Chadidży pozdrowienie i radosną wieść o domu w raju, w którym nie ma zgiełku ani trudu (hadis: Buchari 3820). A o kobietach w ogóle Prorok ﷺ powiedział krótko: „Kobiety są bliźniaczymi połówkami mężczyzn” (hadis: Tirmizi 113).

Sercem wiary jest rodzina

W islamie ogromną wagę ma rodzina, a w niej wyjątkowe miejsce zajmuje matka. Koran stawia dobroć wobec rodziców tuż po czci samego Boga: „…abyście nie czcili nikogo innego, jak tylko Jego; i dla rodziców — dobroć!” (Koran 17:23).

Gdy pewien człowiek zapytał Proroka ﷺ, kto najbardziej zasługuje na jego dobroć, ten odpowiedział trzykrotnie „twoja matka”, a dopiero potem „twój ojciec” (hadis: Buchari 5971). Trudno o mocniejszy obraz miejsca kobiety niż ten, w którym matka wyprzedza ojca — trzykrotnie.

„…matka nosiła go pośród wielu trudów… Bądź wdzięczny Mnie i twoim rodzicom!”Koran 31:14 · tłum. J. Bielawskiego

Własny majątek i praca

Kobieta w islamie zachowuje swój majątek i wszystko, co sama zarobi — to jej własność, a nie męża. Koran mówi wprost:

وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ

„…kobietom przypadnie udział w tym, co sobie zarobiły.”

Koran 4:32 · tłum. J. Bielawskiego

Obowiązek utrzymania rodziny spoczywa przy tym nie na kobiecie, lecz na mężczyźnie (Koran 2:233 · hadis: Muslim 1218). Ciężar zapewnienia bytu jest więc z niej zdjęty: może pracować i zarabiać, jak Chadidża, ale nie musi tego robić. Sama może też prowadzić własne sprawy i rozporządzać swoim mieniem.

Jak islam każe traktować kobietę

Koran nakazuje mężom łagodność i szacunek wobec żon: „Obchodźcie się z nimi w sposób przyzwoity” (Koran 4:19). W mowie pożegnalnej, u kresu życia, Prorok ﷺ osobno przykazał wiernym dobre traktowanie kobiet i przypomniał, że są im powierzone przez Boga (hadis: Muslim 1218). Pełnię wiary łączył zaś z tym, jak mężczyzna odnosi się do swojej żony:

„Najlepsi z was są ci, którzy najlepiej odnoszą się do swoich żon.”hadis: Tirmizi 1162

A werset 4:34 — „bijcie je”?

To jeden z najczęściej wyrywanych z kontekstu wersetów, więc powiedzmy o nim wprost i w całości.

Nie zaczyna się od kary, lecz od odpowiedzialności. „Mężczyźni stoją nad kobietami ze względu na to, że Bóg dał wyższość jednym nad drugimi, i ze względu na to, że oni rozdają ze swojego majątku”. W klasycznym rozumieniu to rola opiekuna i żywiciela rodziny (qiwama), obowiązek, a nie przywilej. Werset nie mówi o większej wartości mężczyzny jako człowieka; przed Bogiem oboje są równi (Koran 33:35).

Dalej werset chwali wierne żony — „pokorne”, które „zachowują w skrytości to, co zachował Bóg”, czyli godne zaufania także pod nieobecność męża.

I dopiero na końcu, gdy mąż obawia się ze strony żony uporczywego łamania obowiązków małżeńskich (nuszuz; u Bielawskiego „nieposłuszeństwa”), werset podaje trzy stopniowe kroki: rozmowę i napomnienie, oddalenie się w łożu, a jako ostatnie pada słowo, które Bielawski oddaje jako „bijcie je”.

Jak rozumie to główny nurt islamu? Jako absolutną ostateczność, a nie prawo do przemocy. Sam Prorok ﷺ, wzór dla wierzących, nigdy nie uderzył żadnej kobiety ani sługi (hadis: Muslim 2328), a o mężach, którzy biją żony, powiedział wprost: „nie są oni najlepszymi wśród was” (hadis: Abu Dawud 2146).

Klasyczni komentatorzy zastrzegali, że gdyby już do tego doszło, gest musi być czysto symboliczny i bezbolesny: Ibn Abbas ilustrował go miswakiem (małym patyczkiem do czyszczenia zębów), a więc czymś, co nie może zadać bólu, wyrządzić krzywdy ani zostawić śladu. Sam werset kończy się wezwaniem do powściągliwości: gdy w małżeństwie wraca zgoda, mężowi nie wolno szukać przeciwko żonie pretekstu.

Werset działa też w drugą stronę. Koran opisuje wprost sytuację, gdy to mąż zaniedbuje żonę: „Jeśli kobieta obawia się złego traktowania lub obojętności ze strony swojego męża, to nie będą mieli grzechu, jeśli dojdą między sobą do zgody, bo zgoda jest lepsza” (Koran 4:128).

Żadne z tych odczytań nie usprawiedliwia przemocy domowej, którą islam potępia. Ton całego przesłania Proroka ﷺ o kobietach jest odwrotny: łagodność i szacunek, bo „najlepsi z was są ci, którzy najlepiej odnoszą się do swoich żon” (hadis: Tirmizi 1162).

Równa wartość przed Bogiem

Przed Bogiem kobieta odpowiada sama za siebie, a jej wiara i dobre uczynki liczą się tak samo jak mężczyzny. Koran wymienia mężczyzn i kobiety zupełnie równolegle i obu obiecuje tę samą nagrodę:

„…muzułmanie i muzułmanki, wierzący i wierzące… przygotował dla was Bóg przebaczenie i nagrodę ogromną.”Koran 33:35 · tłum. J. Bielawskiego

Kobieta nie jest tu na drugim planie duchowym; stoi obok mężczyzny.

Nauka i własny głos

Wiedza religijna w islamie jest ceniona u wszystkich, a kobiety mają w niej pełny udział. Prorok ﷺ na prośbę samych kobiet wyznaczył im osobny dzień nauczania (hadis: Buchari 101). Najlepszym przykładem jest Aisza, żona Proroka ﷺ — jedna z największych uczonych wczesnego islamu, która przekazała ponad dwa tysiące hadisów o jego słowach i czynach, a po jego śmierci sami towarzysze przychodzili do niej po rozstrzygnięcia religijne (hadis: Tirmizi 3883).

Kobieta ma też prawo głosu we własnym życiu, również przy zawarciu małżeństwa. Prorok ﷺ nauczał, że żadnej kobiety nie wolno wydać za mąż bez jej zgody (hadis: Buchari 5136); zmuszanie do małżeństwa jest więc pogwałceniem islamu, a nie jego wypełnieniem.

Dlaczego muzułmanki noszą chustę?

O nakryciu głowy pyta się chyba najczęściej. Koran zwraca się do wierzących kobiet o skromność: by „spuszczały skromnie swoje spojrzenia i strzegły swojej czystości” oraz „narzucały zasłony na piersi” (Koran 24:31), a samo okrycie wiąże wprost z godnością i bezpieczeństwem kobiety:

„…aby się szczelnie zakrywały swoimi okryciami. To jest najodpowiedniejszy sposób, aby były poznawane, a nie były obrażane.”Koran 33:59 · tłum. J. Bielawskiego

Chusta (hidżab) nie jest oznaką niższości, lecz skromności: kobieta chce być oceniana przez to, kim jest, a nie przez wygląd. W islamie jest obowiązkiem religijnym, tak jak modlitwa, i jak każdy akt wiary ma wartość wtedy, gdy płynie z przekonania: „czyny liczą się według intencji” (hadis: Buchari 1). Dlatego dla wielu muzułmanek, także w Europie, chusta jest świadomą deklaracją wiary i powodem do dumy, a odbieranie jej zakazami nie „wyzwala”, lecz odbiera wolność wyznania.